21 Eylül Dünya Alzheimer Günü kapsamında açıklamalarda bulunan Nöroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Yasemin Biçer Gömceli, Alzheimer hastalığının 2050 yılına kadar Türkiye’nin en önemli halk sağlığı sorunlarından biri haline gelebileceği uyarısında bulundu. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya genelinde yaklaşık 57 milyon kişinin demansla yaşadığını belirten Gömceli, Türkiye’deki vaka sayısının ise nüfusun hızla yaşlanmasıyla 2-2,5 katına çıkmasının beklendiğini aktardı.
Türkiye’de yaklaşık 700 bin kişinin Alzheimer ve diğer demans türleriyle yaşadığı tahmin ediliyor. Prof. Dr. Gömceli, 65 yaş üstü nüfus oranının yüzde 10 seviyelerinden 2050 yılında yüzde 23’e ulaşmasının öngörüldüğünü ifade etti. Bu demografik değişim, Alzheimer’ın gelecek yıllarda Türkiye’nin önemli halk sağlığı sorunları arasına girebileceğine işaret ediyor.
Alzheimer, beyindeki sinir hücrelerinin ilerleyici şekilde hasar görmesi ve ölmesi sonucu ortaya çıkan nörodejeneratif bir hastalıktır. Hastalık, bellek, düşünme, dil, yargı ve günlük yaşam becerilerini zaman içerisinde bozuyor. Genellikle 65 yaş üzerinde başlayan belirtiler, başlangıçta hafif unutkanlık şeklinde kendini gösteriyor. Prof. Dr. Gömceli, “Alzheimer yaşlanmanın doğal bir sonucu değildir” ifadelerini kullandı.
Hastalığın kesin nedeni henüz tam olarak bilinmiyor. Ancak beyinde beta-amiloid plaklar ve tau proteinlerinin birikmesi, sinir hücrelerinin bozulmasına ve ölümüne yol açıyor. Yaş, Alzheimer açısından en güçlü risk faktörü olarak öne çıkıyor; 65 yaşından sonra risk belirgin şekilde artıyor. Aile öyküsü ve APOE 4 gibi bazı genler de riski yükseltiyor.
Yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, obezite ve kalp-damar hastalıkları gibi durumlar risk faktörleri arasında yer alıyor. Ayrıca fiziksel hareketsizlik, sigara, aşırı alkol tüketimi, sosyal izolasyon, işitme kaybı, kafa travmaları ve hava kirliliği de hastalığın ortaya çıkışını etkileyebiliyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün güncel rehberleri, bu değiştirilebilir faktörlerin önemine dikkat çekiyor.
Unutkanlık, kelime bulma güçlüğü veya davranış değişiklikleri fark edildiğinde vakit kaybetmeden nöroloji uzmanına başvurmak gerekiyor. Erken dönemde başlayan destek ve tedaviler, hastalığın seyrini yavaşlatarak yaşam kalitesini yükseltebiliyor. Prof. Dr. Gömceli, farkındalığı artırmanın ve risk faktörlerini kontrol altına almanın mücadelede önemli adımlar olduğunu vurguladı.
Alzheimer’ı kesin olarak önleyen bir yöntem bulunmuyor ancak riskin azaltılması ve hastalığın ortaya çıkışının geciktirilmesi mümkün. Prof. Dr. Gömceli, haftada en az 150 dakika orta şiddette fiziksel aktivite yapılmasını öneriyor. Akdeniz veya DASH tipi beslenme düzeninin benimsenmesi, tansiyon, kan şekeri ve kolesterolün kontrol altında tutulması da kritik öneme sahip.
Sosyal ve zihinsel aktivitelerin sürdürülmesi, işitme ve görme sorunlarının ihmal edilmemesi, sigara ve aşırı alkolden uzak durulması da tavsiyeler arasında yer alıyor. Kaliteli uyku ve stres yönetimine dikkat edilmesi ile kafa travmalarından korunulması, Alzheimer riskini azaltmada etkili yöntemler olarak belirtiliyor.
