Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Diyarbakır ve Bingöl’de restorasyonu tamamlanan altı tarihi mabedin yeniden ibadete açılacağını duyurdu. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalar neticesinde Diyarbakır’daki Ali Paşa, Melik Ahmet Paşa, Parlı Safa, Cafer-i Tayyar ve Hanbaşı camileri ile Bingöl’deki Balaban Bey Camii ibadete hazır hale getirildi. Bu eserler, yarın 2 Ekim Cuma namazıyla birlikte yeniden cemaatlerine hizmet vermeye başlayacak.
Bakan Ersoy, restorasyon süreçlerinde eserlerin özgün dokularının korunduğunu vurguladı. Bilimsel çalışmalarla deprem hasarlarının giderildiğini ve yapıların güçlendirildiğini belirten Ersoy, tarihten miras kalan taş işçiliği, çiniler, ahşap unsurlar ve kalem işlerinin özgün dokularına sadık kalınarak ihya edildiğini ifade etti. Emeği geçenlere teşekkür eden Ersoy, camilerin Diyarbakır ve Bingöl’e hayırlı olmasını diledi.
Altı eserin toplu açılış programı, Diyarbakır’ın Sur ilçesindeki Ali Paşa Camii’nde gerçekleştirilecek.
Hadım Ali Paşa tarafından 16. yüzyılda inşa edilen Ali Paşa Camii’nde, depremlerin yol açtığı statik sorunlar nedeniyle bilim heyeti gözetiminde güçlendirme ve restorasyon projeleri yürütüldü. Niteliksiz döşemeler ve beton örtüler kaldırılarak üst örtü, Diyarbakır’ın geleneksel dam sistemine uygun olarak yenilendi. Deprem kaynaklı çatlaklar yapısal güçlendirme ve enjeksiyon uygulamalarıyla giderildi. Özgün kündekâri kepenkler, ahşap minber, tavan kaplamaları ve çiniler konservasyon çalışmalarının ardından yeniden monte edildi.
15. yüzyılda inşa edildiği düşünülen Parlı Safa Camii’nde ise depremlerin özellikle minarede neden olduğu ağır hasar giderildi. Geniş çatlaklar ve parça kayıpları nedeniyle çelik kuşak ve gergilerle emniyete alınan minarenin temel ve zemin durumu detaylı incelemelerle araştırıldı. Minarede ankraj, enjeksiyon ve taş onarımları yapılırken caminin çinileri, döşemeleri, kalem işleri, sıva ve boyaları ile medrese bölümlerindeki çalışmalar da tamamlanarak yapının özgün mimari karakteri korundu.
İnşa tarihi kesin bilinmeyen Cafer-i Tayyar Camii ve Türbesi’nde, depremde ağır hasar gören tarihi minare başta olmak üzere yapının farklı bölümlerinde kapsamlı çalışmalar yapıldı. Zemin ve temel incelemelerinin ardından duvar, tonoz ve dam örtülerinde onarım ve güçlendirme uygulamaları gerçekleştirildi. Minarenin depremde yıkılan taşları özgünleriyle tamamlandı ve cami ile türbe yeniden ibadete hazır hale getirildi.
Hacı Muhammed tarafından 1853 yılında yaptırılan Hanbaşı Camii’nde 2022’de başlayan onarım çalışmaları, 6 Şubat depremlerinin ardından bilim heyeti gözetimindeki uygulamalarla sürdürüldü. Enjeksiyon yöntemiyle güçlendirilen yapıda betonarme eklentiler kaldırıldı, çatı ve cepheler özgün dokusuna uygun olarak yenilendi. Son cemaat yeri ve harim bölümündeki çalışmalarla caminin özgün mimari unsurları ortaya çıkarıldı.
1587-1591 yılları arasında inşa edilen Melik Ahmet Paşa Camii’nde, depremlerin ardından kubbe, tromplar ve taşıyıcı duvarlarda tespit edilen çatlaklara yönelik onarım ve güçlendirme çalışmaları yapıldı. Yapının temel durumu çeşitli incelemelerle araştırıldı. Kubbe ve kasnak güçlendirilirken zemin ve duvarlarda enjeksiyon uygulamaları gerçekleştirildi. Kurşun örtü, sıva, halı ve kalem işi çalışmalarının tamamlanmasıyla cami yeniden cemaatini ağırlamaya hazırlandı.
Akkoyunlu döneminden günümüze ulaşan Balaban Bey Camii’nde, depremde ağır hasar gören minare kontrollü bir şekilde sökülerek özgün yapım tekniklerine uygun olarak yeniden inşa edildi. Caminin çatı, avlu, harim ve mahfil bölümlerinde onarımlar yapıldı. Ahşap döşemeler ile elektrik ve mekanik tesisatlar yenilendi. Abdesthane ve diğer çalışmaların tamamlanmasıyla yapının özgün mimari bütünlüğü yeniden sağlandı.
